Kabini sibiridon desanburukalo tile 14 ni sigikafɔba barosigi baaraw koromokari la Basumana Sisoko tɔgɔla lajεkεso kɔnɔ, a tora senna fo desanburukalo tile 22 san 2019. O dɔgɔkun kelen kɔnɔ, malidenw sigira k’u hakili jagabɔ jamana taabolo kan, ka kuntilenna kelen ta walasa bεn ni kelenya ka sabati jamana kɔnɔ. O hukumu kɔnɔ, Jamanakuntigi Iburahimu Bubakari Keyita ni jamana mɔgɔba caman yera baaraw kuncεli kεnε kan dimasidon kεrεnkεrεnnenya la jamanakuntigikɔrɔ Amadu Tumani Ture.
An b’aw ladɔnniya ko barosigi in hukumu kɔnɔ, hakilijakabɔw bolila masalakun wɔɔrɔ (6) de kan, olu filε:
- Bεn, lakana ani bolodiɲɔgɔn ma ;
- Jamana fangabulonw ni politikiko ;
- Mara kεcogo ;
- Sigi sinsinni ;
- Jamana sɔrɔ ni musakako ;
- Seko ni dɔnko ani farikoloɲεnajε ni sifinw ka kow.
Lajεkεlaw tilalen jεkulu saba ye, o jεkulu kelen-kelen na bεε ye baara kε masalakun wɔɔrɔ kan. O wolola ŋaniya minnu na, u y’olu sigi sigiyɔrɔma saba ye, k’u waleyali bolo waati saba kɔnɔ. Minnu waleyali kuntaala ye san 3 ye, o bε kalan nansarakan daɲε surun na (court terme) ; minnu waleyali kuntaala ye san 5 ye, o bε wele nasarakan na (moyen terme) ; minnu fana waleyali kuntaala ye san 8 ye, a bε fɔ o ma nansarakan na (long terme).
Masalakun 1lɔ n’o ye bεn, lakana ani bolodiɲɔgɔn ma ye, lajεkεlaw bεnna kuntilenna minnu kan o hukumu kɔnɔ olu filε :
1- Minnu ka kan ka waleya teliya la, olu ye,
- Ka jamana cakεdaw ni finitigiw sigi jamana fan bεε ;
- Ka siyatɔnw kɔn walasa siyako kεlε ka ban jamana kɔnɔ ;
- Ka marifaw minε jεkulu marifatigi bεε la, ka sɔrɔdasifini feereli n’a donni kɔn siwiliw fε ani sɔrɔdasimεnε wεrε ;
- Ka alize Benkan sεbεn yɔrɔdɔw falen i na fɔ a laɲininnen don bεnkan sεbεn yεrε sariyasen 65 nan kɔnɔ cogo min.
- Ka sigikafɔ caya jamanadenw ni ɲɔgɔn cε jamana kɔnɔ walasa ka siyako kεlε kunbε jona.
- Ka sigikafɔ ɲini amadu kufa ni Yadi Agali fε walasa bεn ka sabati jamana kɔnɔ.
Masalakun 2nan hukumu kɔnɔ, n’o ye jamana fangabulonw ni politikiko siratigε ye, hakilila minnu tara o kɔnɔ olu filε :
1- Minnu ka kan ka waleya teliya la, olu ye,
- Ka depete kalafili labεn yanni san 2020 mεkalo cε ;
- Ka referandɔmu kε walasa ka yεlεma don jamana sariyasunba la.
- Ka segin politikitɔnw ka sariyasεbεn kan, walasa ka sariya jɔnjɔnw ta, minnu bε politikitɔn sigili dantigε jamana kɔnɔ.
- Ka jamana ka musaka dita sεgεsεgε politikitɔnw ma.
- Ka segin jamana kalafili sariyasεbεn kan walasa ka yεlεma kuraw don a la.
- Ka dɔ bɔ jamana minisiriso hakε la, ka baara ɲɔgɔnya sabati minisirisow ni ɲɔgɔn cε, walasa fanga don gɔfεrεnaman la a ka wulikajɔw kɔnɔ ;
- Ka yεlεmaw kε jona lakanako siratigε la.
2- Minnu waleyali bolodalen don waati kuntaala surun kɔnɔ olu filε :
- Ka jamanaden bεε damakεɲε baara ɲini hakεw la foroba cakεdaw kɔnɔ.
3- Hakilila minnu tara waati kuntaala jan kɔnɔ, olu filε :
- Ka jamana kiribulon ka yεrεta dεmε, k’a baara taabalo yiriwa.
Min ye masalakun 3nan ye, n’ o bε talikε mara kεcogo kan, kuntilenna minnu tara o hukumu kɔnɔ, olu filε :
1- Minnu ka kan ka waleya teliya la, olu ye,
- Ka ɲankili boloda ɲεmɔgɔw kama minnu tε sɔn ka duguma mɔgɔw ɲanki.
- Ka san 2015 sariyasen 052nan bɔ a sirafε, n’o ye ka cakεdaw baarakεla 30 % kε muso ye.
- Ka sariyaw sigi senkan, minnu bε muso, den, lujuratɔw ni mɔgɔkɔrɔbaw lakana kεlε waati la.
2- Waati kuntaala surun kɔnɔ, kuntilenna minnu waleyali bolodalen bε olu filε :
- Ka ɲakilibaliya kεlε kabɔ jamana kɔnɔ ;
- Ka yuruguyuru wale lasɔminikεlaw dεmε k’u lakana ;
- Ka famaw ka yuruguyurugu wale ɲakili daga ;
- Ka musow ni sifinw sendon foroba ca bεε la.
Masalakun 4nan n’oye sigi sinsinni ye jamanadenw ni ɲɔgɔn cε, kuntilenna minnu tara o hukumu kɔnɔ olu filε:
1- Minnu ka kan ka waleya teliya olu ye,
- Ka jamana ni kεɲεrεyew ka baara ɲɔgɔnya sabatili teliya jamanadenw fan fε ;
- Ka caman bɔ foroba musaka tiɲεta la marabaaw fε.
2- Minnu ka kan ka waleya waati kuntaala surun kɔnɔ olu ye :
- Ka lajεba sigi kɔnɔ, walasa ka sariyasen dɔw ta sigiɲɔgɔnya kama.
Masalakun 5nan n’o ye sɔrɔ ni musakako siratigε ye, lajεkεlaw ye kuntilenna minnu ta o hukumu kɔnɔ, A- Walasa ka yiriwali fεεrεw dεmε olu filε olu filε :
1- Minnu ka kan ka waleya teliya la olu filε,
- Ka jεya sabatili kε haminanko fɔlɔfɔlɔ ye jamana kɔnɔ;
- Ka kɔnɔnan juruw sara ka bɔ jamana kan ;
2- Minnu waleyali bolodalen don waati kuntaala surun kɔnɔ olu ye ;
- Ka jamana kuranko bɔ bolokelen kan, ka tile kuran sabatili dεmε ;
- Ka jamana sεnεfεnw dun ani ka jamana fεndilannenw san ;
- Ka yεlεmadon baara sabatili fεεrεw la togodaw la ;
- Ka siraw caya jamana kɔnɔ ani ka sirakɔrɔw labεn.
3- Minnu bε waleya waati kuntaala jan kɔnɔ olu filε :
- Ka jamana yiriwali sɔrɔbondaw caya, walasa an ka kun jamana tɔw la.
B- Min ye sɔrɔ ni musakako nasira ye halisa, kuntilenna kεrεnkεrεnon dɔw tara o hukumu kɔnɔ, olu ye :
1- Waati kuntaala jan kɔnɔ, lajεkεlaw ye kuntilenna minnu ɲεsigin olu filε :
- Ka Ꜫntεrinεti sɔrɔ yiriwali fεεrεw sigi senkan ;
- Ka musaka donsiraw caya jamana jiginεba kɔnɔ ;
- Ka silamεw ka dεmε sinsin musakako siratigε la.
2- Waati kuntaala surun kénɔ, o kuntilennaw ye :
- Ka foroba banki dɔ jɔ musaka bɔ kama ka ɲεsin forobabaaraw ma.
Min ye masalakun 6nan n’a laban ye, n’ o ɲεsinnen don seko ni dɔnko ka fara farikoloɲεnajε ni sifinw ka kow ma, lajεkεlaw ye kutilenna caman ta o siratigε fana la.
A- Seko ni dɔnko, kalan ni baaradege siratigε la, o kuntilennaw file :
1- Waati teliman kɔnɔ ,
- Ka kunnafonidi fεεrεw sigi senkan bεn ni bolodiɲɔgɔn ma sabatili kama.
- K’an ka seko ni dɔnko dεmε, k’an janto a kεyɔrɔ n’a kεbaaw ŋanaw na.
- Ka hakili to lakɔlikaramɔgɔw tacogo n’u degecogo la baara la.
2- Waati kuntaala surun kuntilenna bolodalenw ye,
- K’an taabolow ni faso kanu kalan kalansow la ;
- Ka fasokanw kalanni dεmε kalansow la ;
- Ka politiki bɔ sanfε kalanso marali la ;
- Ka baara sorɔli nɔgɔya kalan sirafε
- Ka fεεrε jɔnjɔnw sigi senkan walasa kaladen minnu ye mantarasakalan kε, olu fana ka baara sɔrɔ jamana kɔnɔ.
- Ka denmusomanin ka kalanko dεmεnni fεεrε kεrεnkεrεnw sigi senkan k’u waleya.
B- Sifinw ni farikoloɲεnajεko nasira la, kuntilenna minnu tara o hukumu kɔnɔ olu ye :
1- Minnu ka kan ka waleya teliyala olu filε :
- Ka sifinw ka yεrεyebaara sabatili dεmε ;
- Ka cikε yiriwali porozεw caman sigi senkan kεrεnkεrεnya la Badagolow la ;
- Ka segin farikoloɲεnajε ɲɔgɔndanw ma kalansow la.
2- Waati kuntaala surun kɔnɔ, kuntilenna minnu tara o hukumu kɔnɔ, olu filε :
- Ka sifinw ka ladala ɲεnajεw ni biyenali labεn san o san ;
- Ka ni kura don sifinw ka cakεda bεε la ;
- Ka gɔfεrεnaman ka wulikajɔw sinsin sifinw ka baarako dεmεnni na musakako nasira fε ;
- Ka farikoloɲεnajε kεyɔrɔw lakananni dεmε ani k’u bila jamana tɔgɔla.
O tεmεnen kɔ, jamanakuntigi Iburahimu Bubakari Keyita y’a jira ko nin kuntilenna minnu talen filε, k’a si tε fili ɲama na, a bεε bε waleya.
An bε duwawu kε Ala ka nin kε Mali gεlεya fura ye !
Kunnafoni sεbεnbaa
Siyaka Sogoba
